Drie jaar geleden schreven we al eens over adviezen van “peers” en of die een financieel adviseur kunnen vervangen. Die vraag is sindsdien alleen maar actueler geworden. Vorige maand startte Nationale-Nederlanden, samen met Cosmopolitan, een campagne die jongeren moet helpen misleidende “finfluencers” te herkennen. De aanleiding: uit onderzoek blijkt dat inmiddels 98% van de jongeren regelmatig content voorbij ziet komen waarin snel financieel succes wordt beloofd. En toezichthouder AFM signaleerde onlangs in haar jaarlijkse vooruitblik dat zelfs AI-chatbots steeds vaker om financieel advies wordt gevraagd, terwijl die daar helemaal niet voor gebouwd of getraind zijn.
Het advieslandschap is dus veranderd. Het gaat niet meer alleen om een vriend die een spaarrekening aanraadt. Het is een onbekende met een groot bereik, een overtuigende toon en een “bewezen” strategie — die voorbijkomt in jouw feed, en in die van iedereen om je heen.
Herkennen bij jezelf
Content van finfluencers werkt goed omdat het snel is, herkenbaar en gratis. Een paar vragen die het waard zijn om te stellen voordat je iets doet met een tip die je online tegenkomt:
- Heeft deze persoon een vergunning om beleggingsadvies te geven, of deelt hij of zij gewoon een mening?
- Wordt deze persoon betaald of beloond voor het aanprijzen van dit specifieke product of platform?
- Bestaat het “bewijs” uit meer dan alleen zijn of haar eigen woord en een screenshot?
- Zou dit advies nog steeds kloppen als het was afgestemd op jóuw situatie, in plaats van op een algemeen publiek van miljoenen mensen?
Dit betekent niet dat finfluencers altijd ongelijk hebben, of dat social media geen rol kan spelen in financiële educatie. Het betekent wel dat het advies dat je ziet is gemaakt voor bereik, niet voor jouw persoonlijke situatie.
Herkennen bij een ander
Dit is het deel dat makkelijk over het hoofd wordt gezien: het risico blijft zelden bij één persoon. Een tip wordt doorgestuurd. Een broer of zus gelooft half mee met wat hun beste vriend(in) zweert. Een ouder hoort hun kind praten over “een makkelijke manier om je spaargeld te laten groeien” en gaat ervan uit dat dit al gecontroleerd is. Toezichthouders hebben finfluencers al boetes van honderdduizenden euro’s opgelegd omdat ze volgers naar niet-vergunde aanbieders leidden — geld dat in sommige gevallen gewoonweg verdween. De mensen die het kwijtraakten waren niet onvoorzichtig; ze vertrouwden iemand die ze al maandenlang volgden.
De meest nuttige vraag is dus niet alleen: “ben ik zelf voorzichtig genoeg?” Het is ook: “heeft iemand in mijn omgeving me recent iets verteld dat een tweede blik verdient?” Een zus die enthousiast is over een nieuwe tradingcursus. Een collega die een account volgt dat “gegarandeerde rendementen” belooft. Een vriend die crypto-tips noemt van iemand die hij nog nooit heeft ontmoet. Het bij een ander opmerken, voorzichtig, is vaak waardevoller dan het bij jezelf opmerken — want tegen de tijd dat je het bij je eigen keuzes doorhebt, is het geld soms al weg.
Wat je er concreet aan kunt doen
Ben jij, of iemand in jouw omgeving, via social media in aanraking gekomen met een financiële “kans”?
- Controleer of de aanbieder geregistreerd staat bij de AFM, vóórdat er geld wordt overgemaakt.
- Maak onderscheid tussen entertainment en advies — een video kan interessant zijn zonder passend te zijn voor jouw situatie.
- Vraag je af wat er gebeurt als het misgaat, niet alleen wat er gebeurt als het goed gaat.
- Vraag, als er echt geld en echte doelen in het spel zijn, een tweede mening aan iemand die gekwalificeerd, onafhankelijk en aanspreekbaar is op wat hij of zij je adviseert.
Dat laatste punt is eigenlijk de kern van professioneel financieel advies: niet om jouw eigen oordeel te vervangen, maar om jou — en de mensen om wie je geeft — een betrouwbaar aanspreekpunt te geven om vooraf te checken.
Ben je iets tegengekomen waar je een tweede mening over wilt, of wil je gewoon een plan dat is gebouwd rond jóuw situatie in plaats van het aantal volgers van iemand anders? We denken graag met je mee.