Pensioen is iets waar veel mensen zich pas mee bezighouden als het bijna te laat is. Maar een pensioentekort ontstaat niet van de ene op de andere dag — het sluipt erin, soms over jaren. Voor ondernemers, zzp’ers en mensen zonder pensioenregeling via hun werkgever kan de kloof uiteindelijk fors zijn. Dit is wat er aan de hand is, en wat je eraan kunt doen.
Wanneer ontstaat een pensioentekort?
Er zijn drie situaties die regelmatig leiden tot onvoldoende pensioenopbouw — en ze raken meer mensen dan je zou denken.
De eerste is werken zonder pensioenregeling via de werkgever. Niet elke werkgever in Nederland biedt een pensioenregeling aan. Heb je voor een werkgever zonder pensioenplan gewerkt, of ben je meerdere keren van baan gewisseld met periodes zonder opbouw, dan zijn die jaren simpelweg verloren gegaan. Er is geen automatisch vangnet dat die jaren aanvult.
De tweede situatie geldt voor ondernemers en zzp’ers. Wie voor zichzelf werkt, heeft geen werkgever die pensioen opbouwt. Tenzij je zelf actief geld opzij zet, verstrijken de jaren zonder enige pensioenopbouw. Dat vraagt discipline — en die discipline komt onder druk te staan zodra het zakelijk even tegenzit.
De Covid-jaren hebben dit voor veel ondernemers en vrijberoepsbeoefenaren concreet gemaakt. Omzetten daalden, marges krompen, en het opzij zetten van geld voor later schoof noodgedwongen naar achteren. De rekening van die jaren — in de vorm van gemiste pensioenopbouw — wordt pas later zichtbaar, maar ze is er wel degelijk. Wie tussen 2020 en 2022 niets of weinig heeft ingelegd, heeft een gat in zijn of haar pensioenopbouw dat niet vanzelf wordt gedicht.
De derde situatie raakt mensen die op latere leeftijd naar Nederland zijn gekomen. De AOW wordt opgebouwd op basis van woonjaren: 2% per jaar tussen uw 15e en 67e. Wie hier pas op zijn 35e is komen wonen, bouwt automatisch een derde minder op dan iemand die hier zijn hele leven heeft gewoond. Dat kan oplopen tot enkele honderden euro’s per maand minder — elke maand, de rest van uw pensioenleven.
Een pensioentekort is geen teken van slechte planning. Het is vaak het gevolg van hoe iemands werkende leven nu eenmaal is gelopen: als ondernemer, als zzp’er, als iemand die in moeilijke jaren door moest. De vraag is of je weet hoe groot het is — en of je er nog iets aan wilt doen.
Extra pensioen opbouwen: de nieuwe mogelijkheden
Dankzij de herziening van het Nederlandse pensioenstelsel zijn de regels rondom vrijwillige pensioenopbouw via lijfrente aanzienlijk ruimer geworden. Heb je in eerdere jaren onvoldoende pensioen opgebouwd — als ondernemer, als werknemer zonder pensioenregeling, of omdat de omstandigheden het niet toelieten — dan kun je nu grotere vrijwillige stortingen doen en daarvoor een belastingaftrek claimen. Het is daarmee mogelijk om een pensioentekort daadwerkelijk te verkleinen op een manier die er eerder niet was.
Goed nieuws. Maar de grotere flexibiliteit roept ook een praktische vraag op: welk type vermogensopbouw past het beste bij jouw situatie?
Box 1 of box 3: twee manieren om pensioenvermogen op te bouwen
Nederland belast vermogen en inkomen op twee verschillende manieren, en het verschil is groter dan het lijkt.
- Box 1 (lijfrente): Stortingen zijn fiscaal aftrekbaar, wat bij een hoger inkomen een aanzienlijk belastingvoordeel oplevert. Bij uitkering betaalt u inkomstenbelasting. Dit werkt goed als je verwacht in een lager belastingtarief te zitten bij pensionering dan nu — en is voor ondernemers in goede jaren een effectieve manier om belastbaar inkomen te verlagen en tegelijk pensioen op te bouwen.
- Box 3 (beleggen en sparen): Je belegt of spaart vanuit netto inkomen, zonder fiscaal voordeel vooraf. Groei en uitkering worden niet als inkomen belast. Er is geen verplichting om het geld tot pensionering te laten staan, wat meer flexibiliteit geeft als uw inkomen wisselend is of als je de mogelijkheid wilt houden om eerder te stoppen met werken.
Wat het beste past, hangt af van je inkomenssituatie, je werkende leven tot nu toe, en welke rol je dit vermogen later wilt laten spelen. Dit zijn precies de vragen die het waard zijn om door te spreken met iemand die zowel het Nederlandse belastingstelsel als de financiële positie van (al dan niet zelfstandig werkende) professionals kent.
Hoe eerder u begint, hoe minder moeite het kost
Rente op rente is een stille kracht — en ze beloont geduld. Hetzelfde maandbedrag dat op uw 45e wordt ingezet, doet aanzienlijk meer werk dan hetzelfde bedrag dat op je 58e begint. Wachten vertraagt niet alleen de oplossing: het maakt de oplossing duurder.
Eerder beginnen betekent ook dat uw financiën meer ruimte houden. Kleinere maandelijkse bijdragen gespreid over een langere periode zijn veel minder belastend voor uw dagelijks leven dan een grotere inhaalslag in de laatste jaren voor je pensioen.
Dit gaat niet over druk of angst. Het gaat over keuzevrijheid. Hoe eerder je handelt, hoe meer mogelijkheden je behoudt.
Drie vragen die het waard zijn om te beantwoorden
- Hoe groot is jouw pensioentekort? Een AOW-prognose gecombineerd met een overzicht van uw opgebouwde pensioen — via een werkgever, als ondernemer of als zzp’er — geeft een realistisch beeld van wat je kunt verwachten. Voor veel mensen is het een verrassend getal.
- Welk type vermogen past bij je leven? Box 1 en box 3 dienen verschillende doelen en fiscale situaties. De juiste keuze hangt af van je persoonlijke omstandigheden — er is geen standaardantwoord.
- Wanneer begin je? Het antwoord is eenvoudig: hoe eerder, hoe beter — niet omdat de situatie urgent is, maar omdat tijd echt in je voordeel werkt als u er gebruik van maakt.
Werken met een erkend financieel adviseur
De lijfrente-regels zijn specifiek. Een fout kan betekenen dat je jouw belastingvoordeel misloopt, of dat je vermogen opbouwt op een manier die niet past bij jouw situatie. Een erkend financieel adviseur met ervaring in pensioenplanning voor ondernemers, zzp’ers en expats kan jouw persoonlijke pensioentekort in kaart brengen, de cijfers voor box 1 en box 3 doorrekenen en een plan opstellen dat aansluit bij het leven dat je wilt leiden.
Je hoeft niet alle antwoorden al te hebben voordat je het gesprek aangaat. Je hoeft alleen te weten waar je staat.